Spółcześni

Spółcześni • Cyprian Kamil Norwid

Spółcześni Cyprian Kamil Norwid

 Tam, gdzie ani już dojrzeć uprawnych zagonów,
 Ty chcesz, bym ja krytyki pielęgnował niwę.
 Co radzisz? - zważ! - i w chwilę jakże nieszczęśliwę!
 To nie czas Peryklesów - nie - to Faraonów...
 Posłuchaj stylu krytyk i przyznaj mnie: czyli
 Gazet korespondenci, te tłumu wyrocznie,
 Z historii się rzemiosła swego po-uczyli?
 Wieńce ich, czy są wawrzyn? ich ciosy czy włocznie?
 
 *
 Nie! Recenzent w natchnieniu częściej przypomina
 Podstarościego z zacnych czasów pańszczyźnianych,
 Gdy wesół jest i słowem samym upomina
 Lub trzonem bata z lekka krzepi zadyszanych;
 Jego żarty, głębokość uwag, prac ocena
 Są też same i tylko odmienioną scena!*
 
 *
 Inny - posłuchaj nieco: na Wystawę wchodzi,
 Sądzić i głosić; słuszniej mniemałbyś, zaiste,
 Że to stadninę zwiedzić zjechał Pan Dobrodziéj
 I że dobiera sobie konia, nie artystę.
 Tam - owdzie - klepnął dłonią - przywarł oko lewe,
 Coś przebąknął - odsuwa się na kroków parę,
 Widać chwali!... bo pejcz swój zatknął za cholewę...
 
 *
 O, wy! marmury jędrne - gliny - płótna stare,
 Blade freski i brązy milczące - - ażali**
 Który Papież lub Książę, zrodzony w purpurze,
 Traktował was w ten sposób, gdy byliście mali,
 Przez sta lat rosnąc z wolna w arcydzieła duże?!...
 
 *
 Oh! nie!... nie sam to gieniusz arcydzieła tworzy,
 Nie sam talent, ni sama znajomość i praca,
 Lecz i uczczenie w dziełach dziwnej ręki Bożéj,
 Co kwiat wywodzi z prochów lub w prochy powraca.
 
 *
 Poeta-malarz-sztycharz-Rewolucjonista***
 Salwator Rosa!... gdyby nie jego Epoka,
 Byłby to ten sam pisarz i ten sam artysta,
 Lecz o ile odmienny dla serca i oka!
 Nie ma dzieła, nie było może ani myśli
 Zrodzonej i nazwanej bez świadków... zaś - ile
 Udziału ich?... to - krytyk właśnie niech okréśli.
 
 *
 Flamand byłby Anioły malował, nie garnki,
 Żeby w ogółu oczach czerwone mięsiwo,
 Tytuniów dym i dobrze podpiłe Jarmarki
 Z udatnej linii gwałtem nie robiły krzywą;
 Żeby - patrząc na portret - nie macano w licach,
 Lecz zgadywano; ogni żeby chciano ducha,
 Nie ogni drogich upięć i błysku w pętlicach,
 Wytworności rękawic lub wagi łańcucha!...
 
 Sam Rafael, gdyby nie mądre Kardynały,
 Przeszłość klasyczna w tchnieniu rzymskim i takt włoski,
 Ucieleśniałby grubiej swoje ideały:
 Mniej byłby Bosko-ludzki, więcej ludzko-boski.
 
 *
 Lecz - krytyk dziś oceny na prawach nie stawia,
 Sam jest prawem, oceną, przyganą lub chwałą:
 Głosi tylko, co jego nudzi lub ubawia;
 Co mu się podobało... co nie podobało...
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
 Zdania - które bywają ważności niezmiernéj
 W ustach młodej osoby z balu wracającéj,
 Gdy swe klejnoty zdejma i uplot misterny
 Włosów odmienia w sposób zwykły i, niechcący
 Wstążki, kwiaty i szpilki zrzuca ze stolika,
 Podejma tylko wachlarz swoją ręką małą
 I czyta w nim jak w gładkich kartach pamiętnika:
 "Co jej się podobało, co nie podobało."
 

 *Wszyscy krytycy i recenzenci estetyczni spółcześni we wszystkich dziennikach europejskich drugiego rzędu i wszyscy polscy we wszystkich pismach periodycznych polskich są tejże głębokości, tegoż tonu i tejże jowialnej dezynwoltury. C. N.
 
 **Żyjemy w Epoce, w której człowiek przyzwoity ma słuszne prawo być w części artystą, żołnierzem, teologiem, etc..., ależ - W CZĘŚCI! Lecz - jak można np. pisać kilka kart o rzeczach sztuki na Powszechnej Wystawie, wchodzić w kwestie techniczne ideału, wyrokować o nich NIE UCZYWSZY SIĘ NIC w rzeczach sztuki? Wprawdzie wystarcza być bankierem, konspiratorem albo dużym właścicielem dóbr, aby wszystko umieć; ale poczekawszy parę lat, czas to sprawdza. C. N.
 
 ***Patrz Satyry Salwatora Rosy - edycję florencką lub amsterdamską...

Tekst jest własnością publiczną (public domain). Szczegóły licencji na stronie autora.